آریتمی قلبی به اختلال در نظم طبیعی ضربان قلب گفته می شود و زمانی رخ می دهد که پیام های الکتریکی کنترل کننده ضربان قلب به درستی تولید یا هدایت نشوند. قلب سالم با ریتمی منظم می تپد و این ریتم باعث می شود خون به صورت مؤثر به اندام های بدن برسد اما در آریتمی، ضربان ممکن است خیلی تند، خیلی کند یا نامنظم باشد. این وضعیت در برخی افراد خفیف و گذرا است اما در گروهی دیگر نشانه ای از یک بیماری قلبی جدی یا زمینه ساز عوارض مهم مانند سکته مغزی، نارسایی قلبی یا حتی ایست قلبی می باشد. در این مقاله به صورت کامل بررسی می شود که آریتمی قلبی چیست، چه علائمی دارد، علت های ایجاد آن کدام است، چه عوارضی ممکن است ایجاد کند، آیا خطرناک است یا خیر، با چه روش هایی تشخیص داده می شود و مهمترین روشهای درمان آن کدام اند.
آریتمی قلبی چیست؟
آریتمی قلبی نوعی اختلال در ریتم طبیعی قلب است که باعث تند شدن، کند شدن یا نامنظم شدن ضربان قلب می شود. در حالت طبیعی، گره سینوسی در قلب پیام های الکتریکی منظمی تولید می کند و این پیام ها از مسیرهای مشخصی در عضله قلب حرکت می کنند. هرگونه اختلال در تولید یا انتقال این پیام ها باعث ایجاد ضربان غیرطبیعی می شود. آریتمی ممکن است از دهلیزها، بطن ها یا مسیرهای هدایتی قلب منشأ بگیرد و شدت آن از یک حالت بی خطر تا یک وضعیت اورژانسی متغیر باشد.
برخی آریتمی ها مانند فیبریلاسیون دهلیزی بسیار شایع هستند و ممکن است خطر تشکیل لخته خون را افزایش دهند. برخی دیگر مانند تاکی کاردی بطنی یا فیبریلاسیون بطنی بسیار خطرناک می باشند و نیاز به درمان فوری دارد. بنابراین، احساس ضربان نامنظم یا تپش قلب مکرر نباید بدون بررسی تخصصی نادیده گرفته شود.
علائم آریتمی قلبی
لازم به ذکر است علائم آریتمی قلبی به نوع اختلال ریتم، سرعت ضربان، مدت زمان حمله و وضعیت عمومی قلب بستگی دارد. برخی افراد هیچ علامت مشخصی ندارند و آریتمی فقط هنگام انجام نوار قلب یا معاینه تشخیص داده می شود. در مقابل، برخی بیماران علائم واضح و آزاردهنده ای تجربه می کنند که بر فعالیت روزانه، خواب و کیفیت زندگی آنان تأثیر می گذارد.
- تپش قلب
- تنگی نفس
- سرگیجه یا سبکی سر
- درد یا فشار قفسه سینه
- خستگی و کاهش تحمل فعالیت
- تند شدن غیرطبیعی ضربان قلب
- کند شدن غیرطبیعی ضربان قلب
- غش (سنکوپ) یا نزدیک شدن به غش
- ضربان قلب نامنظم (یا احساس جا افتادن ضربان)
- تعریق غیرطبیعی (به ویژه همراه با تپش یا ضعف)
علت آریتمی قلبی
آریتمی قلبی به دلایل مختلف قلبی و غیرقلبی ایجاد می شود که در برخی موارد، مشکل اصلی در ساختار یا عملکرد قلب است و در برخی دیگر عواملی مانند اختلالات هورمونی، مصرف داروها، کم آبی بدن یا استرس شدید باعث بروز ریتم نامنظم می شوند. شناسایی علت زمینه ای برای انتخاب درمان مناسب و پیشگیری از تکرار حملات اهمیت زیادی دارد.
| علت آریتمی قلبی | توضیحات |
| بیماری عروق کرونر | کاهش خونرسانی به عضله قلب عملکرد الکتریکی قلب را مختل می کند. بیماری عروق کرونر یکی از دلایل مهم آریتمی، به ویژه در افراد میانسال و سالمند است. |
| سکته قلبی | آسیب به عضله قلب پس از سکته مسیرهای الکتریکی طبیعی قلب را تغییر می دهد. این وضعیت ممکن است باعث آریتمی های خطرناک، به خصوص آریتمی های بطنی شود. |
| فشار خون بالا | فشار خون کنترل نشده باعث ضخیم شدن عضله قلب و تغییر در ساختار حفره های قلب می شود. این تغییرات زمینه بروز اختلال ریتم به ویژه فیبریلاسیون دهلیزی را افزایش می دهد. |
| نارسایی قلبی | در نارسایی قلبی، قلب توان کافی برای پمپاژ مؤثر خون ندارد و همین وضعیت تعادل الکتریکی قلب را برهم می زند. بهتر است بدانید آریتمی در این بیماران موجب تشدید علائم می شود. |
| بیماری دریچه ای قلب | اختلال در دریچه های قلب باعث بزرگ شدن دهلیزها یا افزایش فشار داخل قلب می شود. این تغییرات احتمال ایجاد ریتم های نامنظم را بیشتر می کند. |
| بیماری های مادرزادی قلب | برخی افراد از بدو تولد دارای اختلالات ساختمانی یا مسیرهای الکتریکی غیرطبیعی در قلب هستند. این شرایط در کودکی یا بزرگسالی با آریتمی بروز می کند. |
| اختلالات تیروئید | پرکاری تیروئید باعث افزایش ضربان قلب و تپش قلب می شود و آریتمی ایجاد می کند. کم کاری تیروئید نیز در برخی موارد با کندی ضربان قلب همراه است. |
| اختلالات الکترولیتی | کاهش یا افزایش پتاسیم، منیزیم، کلسیم و سدیم عملکرد الکتریکی سلول های قلب را مختل می کند. این اختلالات به ویژه در بیماران بستری یا مصرف کنندگان داروهای مدر اهمیت دارد. |
| مصرف کافئین زیاد | مصرف زیاد قهوه، چای پررنگ، نوشیدنی های انرژی زا و مکمل های محرک موجب افزایش تحریک پذیری قلب می شود. در افراد حساس، این موضوع با تپش قلب و ریتم نامنظم همراه است. |
| مصرف الکل و مواد محرک | الکل، نیکوتین، کوکائین، آمفتامین ها و برخی مواد محرک ریتم قلب را به شدت تحت تأثیر قرار می دهند. این عوامل ممکن است حتی در افراد بدون سابقه بیماری قلبی نیز آریتمی ایجاد کنند. |
| استرس و اضطراب شدید | استرس باعث افزایش ترشح هورمون های محرک مانند آدرنالین می شود. این وضعیت ضربان قلب را افزایش می دهد و در افراد مستعد، باعث احساس تپش یا آریتمی می شود. |
| کم خوابی و خستگی شدید | خواب ناکافی تعادل سیستم عصبی خودکار را مختل می کند و ممکن است ضربان قلب را نامنظم کند. بی خوابی مزمن همچنین با افزایش فشار خون و اختلالات قلبی ارتباط دارد. |
| آپنه خواب | قطع تنفس در خواب باعث افت اکسیژن خون و فشار مضاعف بر قلب می شود. آپنه خواب یکی از عوامل مهم و گاهی پنهان در ایجاد فیبریلاسیون دهلیزی است. |
| مصرف برخی داروها | بعضی داروهای سرماخوردگی، ضدافسردگی ها، داروهای آسم، داروهای تیروئید و برخی آنتی بیوتیک ها ریتم قلب را تغییر می دهند. مصرف خودسرانه داروها خطر بروز آریتمی را افزایش می دهد. |
| التهاب عضله قلب | میوکاردیت یا التهاب عضله قلب ممکن است به دنبال عفونت های ویروسی یا بیماری های التهابی ایجاد شود. این التهاب مسیرهای الکتریکی قلب را تحت تأثیر قرار می دهد. |
| سابقه خانوادگی | برخی اختلالات ریتم زمینه ژنتیکی دارند و در چند نفر از اعضای خانواده دیده می شوند. در این شرایط، ارزیابی دقیق سابقه خانوادگی اهمیت بالایی دارد. |
| افزایش سن | با افزایش سن، تغییرات ساختاری و الکتریکی در قلب بیشتر می شود. به همین دلیل برخی آریتمی ها مانند فیبریلاسیون دهلیزی در سالمندان شیوع بالاتری دارند. |
| دیابت و چاقی | دیابت، اضافه وزن و سندرم متابولیک با التهاب، افزایش فشار خون و اختلالات عروقی همراه هستند که این عوامل خطر اختلال ریتم قلب را افزایش می دهند. |
| کم آبی بدن | کاهش حجم مایعات بدن ممکن است تعادل الکترولیت ها و فشار خون را تغییر دهد. در چنین شرایطی، احتمال بروز تپش قلب و ضربان نامنظم بیشتر می شود. |
| فعالیت ورزشی شدید بدون آمادگی | تمرینات سنگین و ناگهانی در افراد فاقد آمادگی جسمانی یا دارای بیماری زمینه ای قلبی موجب فشار بیش از حد بر قلب می شود. |
آیا آریتمی قلبی خطرناک است؟
خطرناک بودن آریتمی قلبی به نوع اختلال ریتم، شدت آن، مدت زمان ادامه ضربان غیرطبیعی و وضعیت سلامت قلب بستگی دارد. برخی آریتمی ها مانند ضربان های نابجای گهگاهی ممکن است در افراد سالم دیده شوند و همیشه نشانه بیماری جدی نباشند. با این حال، آریتمی هایی که باعث غش، درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، افت فشار خون یا کاهش هوشیاری می شوند، نیازمند بررسی فوری هستند.
آریتمی های دهلیزی مانند فیبریلاسیون دهلیزی به صورت مستقیم باعث ایست قلبی نمی شوند اما خطر تشکیل لخته و سکته مغزی را افزایش می دهند. به همین دلیل در بسیاری از بیماران، پزشک علاوه بر کنترل ریتم یا ضربان، استفاده از داروهای رقیق کننده خون را نیز بررسی می کند.
از سوی دیگر، آریتمی های منشأگرفته از بطن ها ممکن است خطرناک تر باشند زیرا بطن ها مسئول پمپاژ اصلی خون به بدن هستند. اختلال شدید در ریتم بطنی باعث افت ناگهانی جریان خون، سنکوپ، ایست قلبی و مرگ ناگهانی می شود.
روشهای تشخیص آریتمی قلبی
تشخیص آریتمی قلبی بر پایه بررسی علائم بیمار، معاینه بالینی و ثبت فعالیت الکتریکی قلب انجام می شود. از آنجا که بعضی آریتمی ها موقتی هستند و در زمان مراجعه به پزشک دیده نمی شوند، ممکن است نیاز به پایش طولانی مدت ریتم قلب وجود داشته باشد. انتخاب روش تشخیصی به تعداد حملات، شدت علائم و سابقه بیماری قلبی بستگی دارد. روشهای تشخیص این عارضه عبارتند از:
- نوار قلب
- تست تیلت
- معاینه بالینی
- بررسی نبض
- تست ورزش
- آزمایش خون
- ام آر آی قلب
- اکوکاردیوگرافی
- سی تی اسکن قلب
- رادیوگرافی قفسه سینه
- اندازه گیری فشار خون
- بررسی عملکرد تیروئید
- بررسی سطح الکترولیت ها
- تست الکتروفیزیولوژی قلب
- مانیتورینگ طولانی مدت ریتم قلب
- کاتتریزاسیون قلبی در موارد منتخب
- بررسی آپنه خواب در بیماران مشکوک
روشهای درمان آریتمی قلبی
درمان آریتمی به نوع ریتم غیرطبیعی، شدت علائم، علت زمینه ای و خطر عوارض بستگی دارد. برخی بیماران تنها به اصلاح سبک زندگی و پیگیری نیاز دارند اما در موارد دیگر دارو، مداخله تخصصی یا کارگذاری دستگاه لازم است. هدف درمان، کنترل ضربان، اصلاح ریتم، کاهش علائم، پیشگیری از سکته و جلوگیری از عوارض خطرناک است.
- کنترل دیابت
- ترک دخانیات
- کنترل استرس
- کنترل فشار خون
- داروهای ضدآریتمی
- اصلاح سبک زندگی
- کاهش مصرف کافئین
- درمان اختلالات خواب
- درمان اختلالات تیروئید
- دفیبریلاتور قابل کاشت
- داروهای ضدانعقاد خون
- کاردیوورژن الکتریکی
- درمان نارسایی قلبی همراه
- اصلاح اختلالات الکترولیتی
- جراحی قلب در موارد خاص
- پیس میکر یا ضربان ساز قلب
- ابلیشن یا سوزاندن مسیر آریتمی
- درمان بیماری های قلبی زمینه ای
- داروهای کنترل کننده ضربان قلب
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، آریتمی قلبی اختلالی در نظم ضربان قلب است که از یک حالت ساده و گذرا تا یک بیماری جدی و نیازمند درمان فوری متغیر می باشد. شناخت علائم این اختلال به ویژه تپش قلب مکرر، سرگیجه، غش، درد قفسه سینه و تنگی نفس، برای مراجعه به موقع اهمیت زیادی دارد. علت های آریتمی ممکن است شامل بیماری های قلبی، اختلالات تیروئید، تغییرات الکترولیتی، استرس، مصرف محرک ها یا عوامل ژنتیکی باشد. تشخیص دقیق با روشهایی مانند نوار قلب، هولتر، اکوکاردیوگرافی و تست های تخصصی انجام می شود. درمان نیز بر اساس نوع آریتمی و شرایط بیمار انتخاب می شود و شامل اصلاح سبک زندگی، دارو، کاردیوورژن، ابلیشن، پیس میکر یا دفیبریلاتور می باشد.
